IN-verbinding logo


Homepage

Aandacht, wat is dat? 

 

Het beoefenen van aandacht is een oude boeddhistische methode die voor ons huidige leven een diepgaande betekenis is. Dit heeft niets te maken met het boeddhisme op zichzelf of met boeddhist worden, maar alles met het ontwaken van het bewustzijn en leven in harmonie met jezelf en met de wereld. Het gaat erom te onderzoeken wie we zijn, welk wereldbeeld we erop na houden en welke plaats we daarin hebben; en om de volheid die elk moment van ons leven ons biedt naar waarde te schatten. En het heeft vooral te maken met in contact zijn.
    Vanuit Boeddhistisch perspectief is ons normale, dagelijkse bewustzijn zeer beperkt en beperkend; het lijkt in veel opzichten meer op een voortgezette droom dan op wakker zijn. Meditatie helpt ons te ontwaken uit die slaap van automatisch en onbewust handelen en geeft ons toegang tot het volledige spectrum van onze bewuste en onbewuste mogelijkheden. Het vormt een tegenwicht tegen onze cultureel bepaalde neiging tot controleren en onderwerpen van de natuur, in plaats van het gegeven te eerbiedigen dat wij er deel van uitmaken.
    Men heeft het beoefenen van aandacht wel het hart van de boeddhistische meditatie genoemd. In principe is het een eenvoudige concept. Het ontleent zijn kracht aan de praktische toepassingsmogelijkheden ervan. Beoefening van aandacht betekent op een speciale manier oplettend zijn: bewust aanwezig zijn in het hier en nu, zonder te oordelen. Dit soort oplettendheid leidt tot groter bewustzijn, helderheid en aanvaarding van de werkelijkheid op dit moment. In ons ontwaakt het besef dat ons leven zich slechts van moment tot moment ontvouwt. Als wij bij een groot deel van die momenten niet onvolledig aanwezig zijn, ontgaat ons niet alleen wat in ons bestaan van de grootste waarde is, maar wordt ons evenmin duidelijk hoe rijk en diep onze mogelijkheden tot groei en transformatie zijn.
    Een beperkt bewustzijn van het hier en nu schept bovendien onvermijdelijk andere problemen, evenals onbewust en automatisch handelen at doet - vaak op grond van diepgewortelde angsten en onzekerheden. Deze problemen stapelen zich in de loop van de tijd  op als wij er geen aandacht aan besteden. Ze kunnen ons uiteindelijk het gevoel geven dat we ge´soleerd en vastgelopen zijn. De mogelijkheid bestaat dat we in de loop der jaren het vertrouwen verliezen in ons vermogen onze energie steeds weer te richten op vervulling en geluk – en misschien zelfs op een gezonder bestaan.
    Het beoefen van aandacht toont ons een eenvoudige, maar duidelijk weg voor het loslaten van onze verkramptheid en voor het opnieuw in verbinding treden met de eigen wijsheid en vitaliteit. Zo nemen we de verantwoordelijkheid voor de richting en de kwaliteit van ons leven, voor de verhoudingen binnen ons gezin, voor onze verhouding tot ons werk, tot de buitenwereld en de planeet Aarde en het allerbelangrijkst: voor de verhouding tot onszelf. Tot dit pad krijgen we toegang als we grote waarde hechten aan het huidige moment en er voortdurend met zorg en onderscheidingsvermogen aandacht aan te besteden. Dit staat lijnrecht tegenover het leven op zijn beloop laten.
    Als we besluiten oplettend en open te zijn – zonder ten prooi te vallen aan onze persoonlijke sympathieŰn en antipathieŰn, meningen en veroordelen, projecties en verwachtingen – openen zich nieuwe mogelijkheden en krijgen we de kans ons te bevrijdt en uit de dwangbuis van een onbewust bestaan.
    Aandacht is niets anders dan een praktisch middel om je verbondenheid met de volheid van je wezen te versterken door een systematisch proces van zelfwaarneming, zelfonderzoek en aandachtig handelen. Het is absoluut niet kil, analytisch of gevoelloos. De algehele geest van het beoefenen van aandacht is vriendelijk, welwillend en weldadig. Je zou het ook ┤je verbinden met je hart┤ kunnen noemen.

Hoewel het beoefenen van aandacht eenvoudig kan zijn, is het niet noodzakelijkerwijs gemakkelijk. Aandacht vergt inspanning en discipline, simpelweg omdat de krachten die onze aandachtigheid in de weg staan – onze onbewuste, automatische gewoonten – buitengewoon hardnekkig zijn. Ze zijn zo sterk en zo onbewust, dat innerlijke vastbeslotenheid en een bepaalde vorm van werk noodzakelijk zijn om onze pogingen onze momenten bewust te doorleven en aandachtig te zijn, in stand te houden. Dat werk op zichzelf geeft echter al voldoening, omdat het ons in aanraking brengt met vele aspecten van ons bestaan die wij uit gewoonte over het hoofd zien.
    Bovendien is het werk dat ons bevrijdt en verlicht. Het verlicht ons, omdat het ons de gelegenheid geeft aspecten van ons bestaan, waarmee we niet geconfronteerd willen worden of waarmee we geen contact hebben, letterlijk duidelijker te zien en beter te begrijpen. Mogelijk stuiten we op diepe emoties – zoals pijn, droefheid, gekwetstheid, woede en angst – die we normaal gesproken niet in ons bewustzijn toelaten of bewust uitdrukken. Aandacht kan ons ook helpen onze momenten van vreugde, vrede en geluk – die vaak vluchtig en onopgemerkt voorbijgaan – op waarde te schatten. Het is bevrijdend voor zover het leidt tot een nieuwe manier van in onze huis en in de wereld zijn; dat kan ons verlossen van de sleur waaraan we zo vaak ten prooi vallen. Het geeft ons bovendien zelfvertrouwen, omdat deze onoplettendheid de toegang ontsluit tot diepe bronnen van creativiteit, intelligentie, verbeeldingskracht, helderheid, vastbeslotenheid, vrijheid en wijsheid in onszelf.
    Wij zijn vooral geneigd te vergeten dat we vrijwel altijd aan het denk zijn. De onophoudelijke gedachtestroom die door ons hoofd gaat, geeft ons maar heel weinig ruimte voor innerlijke rust. We gunnen ons hoe dan ook veel te weinig ruimte om er gewoon te zijn, zonder voortdurend te moeten rondrennen, druk bezig met van alles en nog wat. Onze handelingen geven maar al te vaak blijk van gedrevenheid en niet van bewuste aandacht; we worden gedreven door die volmaakt gewone gedachten en impulsen die als een rivier, zo niet een waterval, door onze geest stromen. De stroom grijpt ons, overspoelt ons leven en voert ons naar plaatsen waar we misschien niet heen willen en naar plaatsen waarvan we zelfs niet weten dat we erheen gaan.
    Meditatie betekent leren hoe we uit deze stroom kunnen stappen, hoe we aan de oever ervan kunnen gaan zitten, hoe we naar hem kunnen luisteren en van hem leren en hoe we vervolgens de energie ervan kunnen beheersen in plaats van ons erdoor te laten tiranniseren. Dat is geen magie en het gaat niet vanzelf. Het kost energie. We noemen de inspanning ter versterking van ons vermogen om in het hier en nu te vertoeven ┤beoefening┤ of ┤beoefening van meditatie┤.

Vraag: Hoe kan ik een knoop ontwarren die zich geheel onder de drempel van mijn bewustzijn bevindt?

Nisargadatta: Door bij jezelf te blijven…door jezelf in je dagelijkse doen en laten met waakzame belangstelling gade te slaan, met de intentie te begrijpen en niet met de intentie te oordelen, in een volledig aanvaarden van alles wat zich voordoet. Eenvoudig omdat het er is, moedig je het verborgene aan om aan de oppervlakte te komen en je leven en bewustzijn te verrijken met de daarin gevangen energieŰn. Dit is het grote werk van bewustwording; het verwijdert obstakels en maakt energieŰn vrij door de aard van het leven en van de geest te begrijpen. Inzicht is de deur naar vrijheid en waakzame aandacht is de moeder van inzicht.
(bron: Nisargadatta Maharaj, I am That)

Men denkt wel dat meditatie een bijzonder activiteit is, maar dit is niet helemaal juist. Meditatie is de eenvoud zelf. Het gaat over stilstaan en aanwezig zijn, dat is alles. We zijn meestal aan het rondrennen. Ben je in staat stil te staan, als is het maar voor een ogenblik? Zou je het op dit moment kunnen? Wat zou er dan gebeuren? 
Een goede manier om alle bezigheden te stoppen, is voor een ogenblik over te gaan naar ┤het niveau van Zijn┤. Zie jezelf als een eeuwige getuige, als een tijdloos wezen. Kijk naar dit moment, zonder ook maar even te proberen het te veranderen. Wat gebeurt er? Wat voel je? Wat zie je? Wat hoor je?
Het grappige van stilstaan is: zodra je het doet, ben je er. Alles wordt eenvoudiger. Het heeft niets met passiviteit te maken. En als je besluit verder te gaan, ga je anders dan voorheen, omdat je hebt stilgestaan. Het stilstaan maakt het gaan in feite levendiger, rijker, meer uitgesproken. Het helpt ons alles waarover we ons zorgen maken of waartegen we ons niet opgewassen voelen, in het juiste perspectief te zien. Het geeft ons leiding. 

Oefening: sta in de loop van de dag af en toe even stil, ga zitten en word je bewust van je ademhaling. Vijf minuten lang, of vijf seconden. Laat alles los en aanvaard het huidige moment volledig, hoe je je ook voelt en wat je ook ziet gebeuren. Probeer tijdens deze momenten helemaal niets te veranderen; haal alleen adem en laat los. Haal adem en laat het zijn zoals het is. Sterf  voor alles wat op dit moment anders zou moeten zijn; sta jezelf in denken en in voelen toe dit moment precies te laten zijn zoals het is en sta jezelf toe precies zo te zijn zoals je bent. Wanneer je zover bent, doe dan wat je hart je ingeeft, aandachtig en vastbesloten.

Wanneer we de wens loslaten dat er op dit moment iets anders gebeurt, maken we een sprong voorwaarts naar het vermogen in aanraking te komen met het hier en nu. Als we ergens heen willen of ons op een bepaalde manier ontwikkelen, kunnen we alleen maar beginnen op het punt waar we nu staan. Als we niet echt weten waar we staan – en die kennis vloeit rechtstreeks voort uit het aankweken van aandacht – draaien we misschien ondanks al onze inspanningen en verwachtingen alleen maar in kringetjes rond. Daarom is bij meditatie het loslaten van alle pogingen om wat dan ook te bereiken, de best manier om iets te bereiken.

Oefening: herinner jezelf er af en toe aan: ‘Dit is het.’ Ga na of er iets is waarop dit niet van toepassing kan zijn. Denk eraan dat aanvaarding van het nu niets te maken heeft met berusten
Aandachtig zijn betekent wakker zijn. 
 








.